IMMUNTYET UĞRUNDA DÖYÜŞ
Uşağı bağçaya və ya məşğələlərə aparır, amma orada yenə də öskürən və burnunu çəkən biri olur. Ürək qanına dolur, çünki yeni-yeni sağalmışıq və yenə də ətrafda yoluxucu xəstəlik var. Ümumiyyətlə, heç bir yerə aparmayaq? Bu variant yox — uşaqlar ünsiyyətə, bir də normal inkişaf və sosiallaşma üçün yox, virusa yoluxmaq üçün də ehtiyacları var, necə də qəribə səslənsin.
Soyuq mövsümdə — sentyabr ayından aprelin sonunadək olan müddətdə — uşaqlar çox xəstələnirlər. Adətən viruslu xəstəliklər olur. UpToDate məlumat kitabçasına görə, 6 yaşadək uşaqlarda il ərzində 6-8 Aövx (adi, öskürək, vərəm xəstəliyi) baş verir. Bəziləri daha da tez-tez xəstələnirlər. Sağalmaq üçün bir neçə gündən bir neçə həftəyədək vaxt gedir. Nəticədə uşaq mövsüm ərzində demək olar ki, yarım müddət xəstə olur. Valideynlər, əlbəttə, narahat olurlar, amma bilirlər ki, əgər ağırlaşma — orta qulaq iltihabı və pnevmoniya kimi hallar olmasa, bu normaldrı.
Uşaq dünyaya gəldikdə onun immunitet sistemi çox şey bacarmır. Bəli, onun doğuşdan gələn immunitet var, amma o, yalnız bəzi antigenləri sürətlə tanıyır. Çünki xarici dünya daim dəyişir, bakteriya və viruslar mutasiyaya uğrayır, buna ayaq uydurub genetik səviyyədə proqramlaşdırmaq mümkün deyil. Buna görə də evolyasiya prosesində qazanılmış immunitet yaranıb. O, orqanizmin konkret insanın üzləşdiyi antigenləri aşkar etməsinə və yadda saxlamasına imkan verir.
Bağçaya gedən uşaqlar evdə olanlardan daha tez-tez xəstələnirlər, amma evdə olanlar, ehtimal ki, məktəbdə çox xəstələnəcəklər — nəhayət, viruslarla tanış olmalı olacaqlar. Ətrafımızda AÖVX-ə səbəb olan yüzlərlə virus növü var!
Maraqlıdır ki, əvvəlcə bunu edən mexanizmin özü yoxdur. Neyrofiziolog və immunoloq, biologiya elmlər doktoru Vyaçeslav Dubınin sözlərinə görə,
Ä°ÑÑÑÑаз BIO Küçük Zadlárındakñ Mikromolekullara Heri Olmur
Azja Xarici Maddelor ilæ ilk qarÅılaÅmada antiser istehsalı 10-12 gün davam edÄ¥ biler. Lakin sonrakı qarÅılaÅmalarda bu prosess yalnız 2-3 gün ærzindÃ¥ yerinæ yetirilir. Bundan dolayı immun sisteminin normal iÅliyi üçün BIO-nun müntæzæm talimlæri çox vacibdir.
DüÅmænlær væ Manevrlær
Sizı daimlı olaraq viruslar, göbælæklær væ bakteriyalar üzür, lakin immun sisteminin hüceyrælæri öz müdafiesini saxlayır væ üzviyyætæ dolanan yad cismleræ qarÅı mõbarizæ aparır. Eyni zamanda, «biz»lær ädætæn qalibiyyæt çalırlar, lakin eynæn elæ hætta baÅ verdikdÃ¥ xæstæliklær, ävvælcÃ¥dæn qabaqlanmadıÄı xæstælikler ähæmiyyætsizdir. Immun sistem daxil olan demæk olar kúlli antijenli væ yäd cismli hissäcikleri tanıyır væ mähv edir. Xüsusan, öz húceyrælærindæ baÅ vermiÅ problem dÃ¥ heç bir tæreddüd etmædæn mähv olunur.
Та ТÐÐ NÐ Ð DMALI?
Yenidaction næ etmæli, æger uÅaq yenidÃ¥n hæraræt væ soyuqdamılma ilæ geri dönübsä? Yenidaction, özünü yatalmaq væ onun tez saÄalmadını tæmin etmæk úsullarını tætbiq etmælidir.
Deyrær ki, xüsusi «möcüzævi» dærmanlar viruslu xæstæliklæri müalicæ etmir. Beli, qripæ yardım edæn bæzi dærmanlar var, lakin adi viruslu infeksiyalarda orqanizm öz-özünü idaræ edir, buna dair bütún beynælxalq klinik rühbærliklærdæ böyük vurÄu var. Amma valideyn uÅaÄın sähhatinæ yaxÅı Åærait yarada bilær.
Ра, ink deyil, artıq pivæ lazım deyil. Ya㯠iki yaÅınädæk olan uÅaqlar gúndüz en azı 1 litr maye, daha böyüklær isæ 1.5-2 litr maye qæbul etmæli. Bu su, çay, Å·iræ væ s. ola bilær, ancaq uÅaÄı tez-tez isindirib-soyutmamalıdır. Xasta uÅaÄı görúrsynüzsæ, yatırtmaq væ sähhatinin tez börpa olmasına kömæk etmæk lazımdır.
GÖYÜN:Uşaq Xəstəliyi: Övladını Yaxşı Qorumaq Üçün Ən Uyğun YönümlərÇox su itirməkdən çəkinmək əsas və ən yaxşı üsul dərman məhlulları — israrla, lakin yavaş-yavaş, elə ki yeni burun axması təşvişi yaranmasın.
İkinci addım - nəmləndirici qoymaqdır ki, sümüklər qurumasın və otaqda rahatlıq verən 20-22 dərəcə temperatur saxlayın. Təzə hava və sərinlik buna ən uyğundur. Bunun üçün buğulandırıcılardan da istifadə edə bilərsiniz ki, uşağın burnunu və öskürəyini asanlıqla təmizləmək mümkün olsun.
Üçüncü addım - ağrı olan vaxt ağrıkəsici verməkdir (yalnız əgər uşağın qarın ağrısından şikayərı yoxdursa, çünki ağrıkəsicilər vacib simptomları gizlədə və düzgün diaqnoz qoymağı çətinləşdirə bilər). Baş və ya başqa ağrısı varsa pasetamol və ibrufen yaşa uyğun dozalarda verilə bilər (aspirin — yox!) Uşağın dərman içməyi bacarırsa tabletləri şərbət yerinə vermək daha yaxşıdır.
Dördüncü addım — isti salmaq yaxşı hala gətirən temperatura qədərdir. Yaxşı hal dedikdə 36,6 deyil, uşağı canlandıran və artıq sürətlə yatmaq istəməyən o temperaturadır. Bəzi uşaqlar 39 dərəcə ilə də fəal ola bilir, onda istiazaldıcılara tələsməyə ehtiyac yoxdur. Bəzən isə 37,5 dərəcədən başlayaraq artıq üşütmə varsa, dərman vermək lazımdır.
Nə etmək olmaz
- Yedizdirmək istəmirsə, yedirtməyin. İştahı açılsa, özü yeyər.
- QİÇS üçün xarakterik simptomlar olanda təcili yardım çağırmaq. Axan burun, öskürək, 40 dərəcəyədək isti — bu hələ təhlükə deyil.
- Həkim təyin etmədən antibiotik vermək. Əslində, əgər həkim yalnız 1-ci günün qızdırması üçün antibiotik yazırsa, siz başqa həkim axtarmalısınız.
- Spirt, kolonka və s. ilə sürtmək. Bu hərarətin aşağı salınmasına kömək etməz, bəlkə də zərər verə bilər.
Qeyd: Aşağıdakı mətn Azərbaycan dilində xəbər formasında təqdim edilir.
Uşağınızın temperaturunun yüksək olduğunu görəndə narahat olmayın. Əksər hallarda bu, sadəcə adi soyuqdəymə əlamətidir. Lakin bəzi hallarda daha ciddi xəstəliklərə işarə edə bilər. Uşağınızın ödəmini təmin etmək və temperaturunu aşağı salmaq üçün nə edə bilərsiniz?
Temperaturun aşağı salınması
Soyuq su ilə dəri ovxalamaq effektiv və təhlükəsiz bir üsuldur. Bundan əlavə, uşağı təzə havaya çıxarmaq da temperaturun aşağı düşməsinə kömək edə bilər.
Nəyi diqqət etmək lazımdır?
Uşağın 2 aydan kiçik olması, tam dehidrasiya əlamətlərinin (sidik ifrazının kəsilməsi, gözlərin düşməsi, selikli qişaların quruması, göz yaşlarının olmaması), narahatçılıq və ya əksinə, çox passivlik və apatiyanın, yıxılmaların, bədəndə qırmızı ləkələrin, nəfəs alma çətinliyinin, arxa-arxa qusmanın və güclü baş ağrısının olması hallarında təcili tibbi yardım çağırın.
Eyni zamanda, soyuqdəymə əlamətləri olmadan yüksək temperatur da həkimə müraciət etməyə əsas verə bilər. Çünki temperaturun səbəbi başqa ciddi xəstəliklər ola bilər.
Ümumilikdə, valideynlər uşağın vəziyyətinə diqqət yetirməli və «yaxşı deyil» hissiyyatına güvənməlidirlər. Çünki valideynlər uşaqlarını ən yaxşı tanıyırlar və onlardakı dəyişikliyi ən tez müşahidə edə bilərlər.